Category Archives: physics

Δημοσιογραφία

Στις 4 το πρωί της 16ης Δεκεμβρίου 2009, στο CMS είχαμε συγκρούσεις με ενέργεια 2.36 TeV στο κέντρο μάζας κάτω από συνθήκες δέσμης "quiet beam". Eίχα την τύχη να έχω βάρδια εκείνο το βράδυ στο trigger του πειράματος. Πηγή και copyright: CERN

Στις 4 το πρωί της 16ης Δεκεμβρίου 2009, στο CMS είχαμε συγκρούσεις με ενέργεια 2.36 TeV στο κέντρο μάζας κάτω από συνθήκες δέσμης “quiet beam”. Eίχα την τύχη να έχω βάρδια εκείνο το βράδυ στο trigger του πειράματος. Πηγή και copyright: CERN

Προ ημερών, με προσέγγισε ένας δημοσιογράφος της εφημερίδας “Δημοκρατία” με σκοπό να κάνουμε μία συνέντευξη περι CERN. Γενικότερα δε νιώθω πολύ άνετα με δημοσιογράφους, οπότε συμφώνησα να γίνει μόνο γραπτά ώστε να έχω έλεγχο του τι θα ειπωθεί.

Σήμερα η συνέντευξη αυτή βγήκε online (δεν έχω ιδέα αν μπήκε και στην έντυπη έκδοση είναι και στην έντυπη έκδοση τελικά) με τον κολακευτικό αν μη τι άλλο τίτλο “Eλληνας πίσω από το Νόμπελ Φυσικής!” (και σε pdf).

Δεν θα αναλύσω και πολύ το γεγονός ότι ενώ ανέφερα ρητά πως οι όροι χρήσης της φωτογραφίας (που είναι από το επίσημο αρχείο του CERN) απαιτούν την αναφορά της πηγής, αγνοήθηκα πλήρως. Πταίσμα. Aναιρώ, φαίνεται ότι στην έντυπη έκδοση τα έχουν σωστά.

Αυτό που με ενόχλησε (και ευτυχώς εδώ το πήραν στην πλάκα γενικώς) ήταν ο τίτλος ο οποίος ήταν το λιγότερο ανακριβής και γι’αυτό το λόγο έστειλα σχετικό mail στην εφημερίδα:

Καλησπέρα σας,

Πρόσεξα σήμερα ότι δημοσιεύτηκε η συνέντευξη που είχαμε κάνει μέσω email.
Αναφέρομαι σε αυτή με τίτλο “Eλληνας πίσω από το Νόμπελ Φυσικής!”
και σύνδεσμο http://www.dimokratianews.gr/content/19597/e%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%AF%CF%83%CF%89-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF-%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%BB-%CF%86%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82

Θα ήθελα να επισημάνω ότι ποτέ δεν υποστήριξα-ανέφερα ότι βρίσκομαι “πισω
από το Νόμπελ” όπως ο τίτλος αλλά και η εισαγωγή του κειμένου αναφέρουν.

Καταλαβαίνω ότι αυτό μπορεί να φαίνεται πιασάρικο, αλλά είναι ανακριβές,
υπερβολικό και υποτιμάει τη δουλειά όλων εδώ, Ελλήνων και μη.

Πλην αυτού, το υπόλοιπο άρθρο είναι εξαιρετικό.

μετά τιμής,
Χρήστος Λαζαρίδης.

Η απάντηση που πήρα από το δημοσιογράφο είναι πως δε συμφωνεί με την επισήμανση ότι υποτιμάται η δουλειά των επιστημόνων και πως το κάθε ρεπορταζ έχει πολλές ερμηνείες. Θα διαφωνήσω και πάλι, το πρόβλημά μου δεν ήταν το ρεπορτάζ (όπως το έγραψα άλλωστε) αλλά ο τίτλος που είναι άσχετος με ότι ειπώθηκε αλλά και με την πραγματικότητα!

Τέλοσπάντων, αυτά ήθελα να πω για να τα βγάλω από μέσα μου και να ξεκαθαρίσω τη θέση μου επί τουτου. Συνεχίζουμε με χαμόγελο 🙂

ενημέρωση (15/10): μόλις είδα και το έντυπο άρθρο και έχει κάτι ακόμα πιο απαράδεκτο παραδίπλα, όπου γράφει πως είμαι μέλος της “επιτυχημένης ομάδας του βραβευμένου Πήτερ Χιγκς για το CERN”. Πιο λάθος δε μπορείς να είσαι… σε πολλά επίπεδα… ούτε “ομάδα” έχει ο Higgs στο CERN, ούτε έχω καμία σχέση με τον ίδιο και ούτε καν ήμουν αναμεμειγμένος άμεσα σε ομάδα των πειραμάτων που έκανε τη σχετική ανάλυση. Λυπάμαι που το λέω, αλλά ο τίτλος και ο υπότιτλος με κάνουν να μετανιώνω για τη συνέντευξη, καθώς είναι τελείως εσφαλμένα. Τουλάχιστον επιβεβαιώνουν την άποψη που είχα για την πλειοψηφία των δημοσιογράφων.

CERN Open Days! September 28th – 29th

 

CERN Open DaysIn a few days, CERN opens its doors to everyone!

On Saturday 28th and Sunday 29th of September from 9 in the morning until 8 in the evening you can meet people working here, visit CERN installations and descend 100 meters underground to the experimental caverns! 

On both days in the morning I will be a guide underground at Point 4 of the Large Hadron Collider ring where LHC’s accelerating RF cavities are located.

The visits are available to everyone and are free. There are 35 sites on surface which you can visit anytime, but you will need a (free) ticket to get to the underground sites. You can reserve one here: https://opendays-tickets.cern.ch/ and make sure you’ve read the safety information: https://opendays2013.web.cern.ch/safety !

Δελτίο τύπου του CERN σχετικά με τη διακοπή του LHC (μεταφρασμένο)

Παρακάτω θα βρείτε μια πρόχειρη μετάφραση που έκανα του χτεσινού δελτίου τύπου του CERN σχετικά με το συμβάν που οδήγησε στη διακοπή της λειτουργίας του LHC πριν από περίπου ένα μήνα. Εξηγεί το τι συνέβει και τι μέλλει γενέσθαι… Απέφυγα να μεταφράσω το τεχνικό παράρτημα στο τέλος της.

Οι έρευνες έχουν δείξει ότι μια προβληματική ηλεκτρική σύνδεση μεταξύ δύο μαγνητών (κόκκινο) ήταν η αιτία του γεγονότος του τομέα 3-4 στις 19 Σεπτεμβρίου.

Οι έρευνες έχουν δείξει ότι μια προβληματική ηλεκτρική σύνδεση μεταξύ δύο μαγνητών (κόκκινο) ήταν η αιτία του γεγονότος του τομέα 3-4 στις 19 Σεπτεμβρίου.

Γενεύη, 16 Οκτωβρίου 2008.

Έρευνες στο CERN μετά από μια μεγάλη διαρροή ηλίου στον τομέα 3-4 της σήραγγας του Μεγάλου Συγκρουστήρα Αδρονίων (Large Hadron Collider – LHC) επιβεβαίωσαν ότι η αιτία του συμβάντος ήταν μια προβληματική ηλεκτρική σύνδεση μεταξύ δύο εκ των μαγνητών του επιταχυντή. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μηχανικές βλάβες και τη διαρροή ηλίου από τους μαγνήτες προς τη σήραγγα.

Επαρκείς διαδικασίες ασφαλείας ήταν σε εφαρμογή, τα συστήματα ασφαλείας λειτούργησαν κατά το αναμενόμενο και κανένας δεν τέθηκε σε κίνδυνο. Υπάρχουν επαρκή ανταλλακτικά για να εξασφαλιστεί η επαναλειτουργία του LHC για το 2009 και τίθενται μέτρα σε εφαρμογή για να αποφευχθούν παρόμοια περιστατικά.

“Το γεγονός αυτό δεν είχε προβλεφθεί” δήλωσε ο γενικός διευθυντής του CERN, Robert Aymar, “αλλά τώρα είμαι βέβαιος ότι μπορούμε να κάνουμε τις απαραίτητες επισκευές, να εξασφαλίσουμε ότι κάτι παρόμοιο δε θα συμβεί στο μέλλος και να προχωρήσουμε προς την επίτευξη των ερευνητικών μας στόχων.”

Ακολουθεί η περίληψη της αναφοράς…

Περίληψη της ανάλυσης του γεγονότος της 19ης Σεπτεμβρίου 2008

Στις 19 Σεπτεμβρίου 2008, κατά τη διάρκεια δοκιμών τροφοδοσίας του κύριου κυκλώματος διπόλων στον τομέα 3-4 του LHC, εμφανίστηκε μια βλάβη στην ηλεκτρική σύνδεση μεταξύ ενός διπόλου και ενός τετραπόλου, με αποτέλεσμα μηχανικές βλάβες και απελευθέρωση ηλίου από το μαγνήτη στη σήραγγα. Επαρκείς διαδικασίες ασφαλείας ήταν σε εφαρμογή, τα συστήματα ασφαλείας λειτούργησαν κατά το αναμενόμενο και κανένας δεν τέθηκε σε κίνδυνο.

Μετά από μια περίοδο κατά την οποία η θερμοκρασία των μαγνητών αφέθηκε να ανέβει σε θερμοκρασία δωματίου, άρχισαν έρευνες και ένας αριθμός ξεκάθαρων ευρημάτων έχει στοιχειοθετηθεί. Οι έρευνες συνεχίζονται και τα πλήρη ευρήματα θα ανακοινωθούν σε μελλοντική ημερομηνία.

Α- Στην παρακάτω περίληψη, δίνεται μια σύντομη περιγραφή της αλυσίδας γεγονότων που συνέβησαν το μεσημέρι της 19ης Σεπτεμβρίου. Μια πιο λεπτομερής αναφορά είναι διαθέσιμη από εδώ.

  1. Κατά τη διάρκεια της αύξησης της έντασης του ρεύματος στο κύριο κύκλωμα διπόλων με ρυθμό 10 Α/δευτ., αναπτύχθηκε μια ζώνη αντίστασης που οδήγησε σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο σε μια τάση αντίστασης 1V στα 9kA. Το κύκλωμα τροφοδοσίας, αδυνατώντας να διατηρήσει το ρυθμό αύξησης, διέκοψε και άνοιξε ο διακόπτης απελευθέρωσης ενέργειας, τοποθετώντας αντιστάτες απόρριψης στο κύκλωμα για να προκληθεί ταχεία ελάττωση ρεύματος. Σε αυτή την αλυσίδα γεγονότων, το κύκλωμα ανίχνευσης quench, o εναλλάκτης ισχύος και τα κυκλώματα αποφόρτισης συμπεριφέρθηκαν κατά το αναμενόμενο. Πριν από αυτή την ταχεία αποφόρτιση, είναι βέβαιο ότι ένα quench του μαγνήτη δεν ξεκίνησε το όλο συμβάν. Κατά τη διάρκεια της αποφόρτισης, πολλά quench μαγνητών προκλήθηκαν αυτομάτως στον τομέα και το ήλιο από αυτούς ανακτήθηκε μέσω των αυτοενεργοποιούμενων βαλβίδων αποφόρτισης.
  2. Μέσα σε ένα δευτερόλεπτο, αναπτύχθηκε ηλεκτρικό τόξο τρυπώντας το δοχείο ηλίου και οδήγησε στην απελευθέρωση του ηλίου στο μονωτικό κενό του κρυοστάτη. Μετά από 3 και 4 δευτερόλεπτα, το κενό αέρος της δέσμης ελαττώθηκε στους σωλήνες 2 και 1 της δέσμης αντίστοιχα. Τότε, το μονωτικό κενό άρχισε να ελαττώνεται και στους 2 γειτονικούς υποτομείς.
  3. Οι δίσκοι αποφόρτισης της περίφραξης κενού άνοιξαν μόλις η πίεση υπερέβη την ατμοσφαιρική, απελευθερώνοντας ήλιο στη σήραγγα αλλά δεν κατάφεραν να διατηρήσουν την αύξηση της πίεσης κάτω από την τιμή των 0.15mPa στον κεντρικό υποτομέα, με αποτέλεσμα να έχουμε μεγάλες δυνάμεις πίεσης στα χωρίσματα κενού που διαχωρίζουν τον κεντρικό υποτομέα από τους γειτονικούς του.

Β – Μετά την αποκατάσταση του ρεύματος και λοιπών υπηρεσιών στη σήραγγα και την εξασφάλιση της μηχανικής σταθερότητας των μαγνητών, οι ομάδες διερεύνησης άνοιξαν τα περιβλήματα των κρυοστατών στις διασυνδέσεις μεταξύ των μαγνητών, ξεκινώντας από τον κεντρικό υποτομέα. Με αυτό τον τρόπο επιβεβαιώθηκε η τοποθεσία του ηλεκτρικού τόξου, φάνηκε η απουσία ηλεκτρικών και μηχανικών βλαβών σε γειτονικές διασυνδέσεις, αλλά φανέρωσε μόλυνση από σκόνη σαν καπνό η οποία και εξαπλώθηκε σε κάποια απόσταση στο εσωτερικό των σωλήνων της δέσμης. Επιπλέον, επέδειξε βλάβες στα πολλαπλά μονωτικά στρώματα των κρυοστατών. Οι δυνάμεις που αναπτύχθηκαν πάνω στα χωρίσματα κενού που βρίσκονται στα τετράπολα στο τέλος του υποτομέα ήταν τέτοιες που οι βάσεις των κρυοστατών έσπασαν τις συνδέσεις τους πάνω στο τσιμεντένιο πάτωμα και μετακινήθηκαν από τις αρχικές τους θέσεις με τις ηλεκτρικές και υδραυλικές συνδέσεις στο εσωτερικό των μαγνητών να τραβιούνται από της εσωτερικές τους βάσεις μέσα στους μετατοπισμένους κρυοστάτες. Η μετατόπιση των κρυοστατών των τετραπόλων προκάλεσε φθορές σε συνδέσεις διανομής του κρυογενικού δικτύου αλλά χωρίς να προκαλέσει ρήξη στο μονωτικό του κενό.

Γ – Ενώ εκκρεμούν περαιτέρω έρευνες στο εσωτερικό των κρυοστατών των διπόλων, έχει εξακριβωθεί ότι ο αριθμός των μαγνητών που χρειάζονται επισκευή είναι το πολύ 5 τετράπολα και 24 δίπλα από τους τρεις υποτομείς που είναι αναμεμειγμένοι. Είναι πιθανό όμως ότι περισσότεροι μαγνήτες θα πρέπει να αφαιρεθούν από τη σήραγγα για καθαρισμό και αντικατάσταση του μονωτικού υλικού. Εφεδρικοί μαγνήτες και εξαρτήματα υπάρχουν σε επαρκείς τύπους και ποσότητες για να επιτραπεί η αντικατάσταση των κατεστραμμένων κατά τη διάρκεια της επερχόμενης διακοπής λειτουργίας. Η έκταση της “μόλυνσης” στους σωλήνες κενού της δέσμης δεν έχει εξακριβωθεί ακόμα πλήρως, αλλά φαίνεται πως είναι περιορισμένη. Εξετάζεται η περίπτωση επί τόπου καθαρισμού για να διατηρηθεί ο αριθμός των μαγνητών που πρέπει να αφαιρεθεί στο ελάχιστο. Το σχέδιο αφαίρεσης/επανεγκατάστασης, μεταφοράς και επισκευής των μαγνητών στον τομέα 3-4 καθορίζεται και ενοποιείται με τις εργασίες συντήρησης που θα γίνουν κατά τη διάρκεια της χειμερινής διακοπής που θα έχουμε στο σύνολο των εγκαστάσεων του CERN. Το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό έχει εξασφαλιστεί.

Δ – Μόλις ολοκληρωθούν όλες οι δυνατές επιθεωρήσεις, ανάλυση των γεγονότων θα οδηγήσει σε προτάσεις για μελλοντικές δράσεις προς αποφυγή επανάληψης παρόμοιων γεγονότων και ελαχιστοποίησης των επιπτώσεων σε περίπτωση που συμβεί. Αν και η αιτία της αύξησης της αντίστασης του συνδέσμου που προκάλεσε το αρχικό γεγονός δεν έχει εντοπιστεί ακόμα και γνωρίζοντας ότι δεν έχει συμβεί κάτι παρόμοιο στις δοκιμές όλων των υπόλοιπων τομέων και τις χιλιάδες των συνδέσεών τους, έχει αποφασιστεί ότι θα προστεθούν επιπλέον μετρήτες για την παροχή πρώιμων προειδοποιήσεων και δικλείδων ασφαλείας, θα γίνουν βελτιώσεις στα συστήματα αποφόρτισης πίεσης και θα σταθεροποιηθούν εξωτερικά οι κρυοστάτες των τετραπόλων με τα διαχωριστικά κενού προτού έχουμε εκ νέου τροφοδότηση του LHC σε μεγάλα ρεύματα.

Πρώτες εικόνες από το CMS

Ξέρω ότι έρχονται με μια μέρα καθυστέρηση αλλά η χτεσινή μέρα προφανώς δεν ήταν μια συνηθισμένη μέρα εδώ στο CERN… Από το προηγούμενο βράδυ (αργά την Τρίτη) μάλιστα το CMS είχε την τύχη να δει λίγη δέσμη αλλά όλοι φυσικά περίμεναν τη μεγάλη στιγμή της Τετάρτης.

Στις 9:30 το πρωί η πρώτη δέσμη ξεκίνησε την πορεία της φτάνοντας μέχρι το Point 3 του δακτυλίου του LHC.

Στις 9:50 το CMS βλέπει τα πρώτα γεγονότα! Σε αυτά η δέσμη πέφτει πάνω στους collimators και παράγει εντυπωσιακούς καταιγισμούς σωματιδίων…

Στις 10:20 η δέσμη πέρασε και από το ATLAS και στις 10:25 έκανε μια πλήρη περιστροφή!

Κάπου στις 2 το μεσημέρι είδαμε γεγονότα και από τη 2η δέσμη!

Στις 3 ολοκλήρωσε και αυτή μια πλήρη περιστροφή!

Μερικές ακόμα όμοφες πολύχρωμες εικόνες από χτές:

5:30…

Οι τελευταίες αναφορές κάπου στις 10:30 το βράδυ έλεγαν ότι οι τεχνικοί του LHC κατάφεραν να κυκλοφορήσουν τη δέσμη 300 φορές γύρω στο δακτύλιο! Μπορεί να ακούγεται απλό αλλά πιστέψτε με, δεν είναι…